PHẦN I - MỞ ĐẦU
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG
MÔ HÌNH DÂN VẬN KHÉO
I. Dân vận - cội nguồn sức mạnh của Đảng và nền tảng của công tác xây dựng Đảng trong giai đoạn mới
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn xác định Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của mọi quá trình phát triển. Mọi thắng lợi của cách mạng đều bắt nguồn từ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; mọi chủ trương của Đảng chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được Nhân dân đồng tình, ủng hộ và tích cực tham gia thực hiện. Bởi vậy, công tác dân vận không chỉ là một lĩnh vực công tác riêng của Đảng mà còn là phương thức lãnh đạo, là nghệ thuật tổ chức và tập hợp quần chúng, là cầu nối bền chặt giữa Đảng với Nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công.” Tư tưởng đó đến nay vẫn giữ nguyên giá trị. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế số, chuyển đổi số, cải cách hành chính và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện, công tác dân vận càng phải đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện. Dân vận không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, vận động mà phải hướng đến giải quyết những vấn đề Nhân dân quan tâm; phải tạo điều kiện để Nhân dân tham gia góp ý, giám sát, phản biện và đồng hành cùng cấp ủy, chính quyền trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị.
Đối với công tác xây dựng Đảng, dân vận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây là kênh trực tiếp phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên; đồng thời là cơ sở để cấp ủy nhận diện những biểu hiện thiếu trách nhiệm, quan liêu, xa dân hoặc những nguy cơ phát sinh vi phạm ngay từ cơ sở. Một tổ chức đảng mạnh không chỉ thể hiện ở năng lực lãnh đạo mà còn ở khả năng lắng nghe, tôn trọng và dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng.
II. Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng - không chỉ để xử lý vi phạm mà trước hết là để phòng ngừa, giáo dục và bảo vệ
Trong hệ thống các chức năng lãnh đạo của Đảng, kiểm tra, giám sát giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Kiểm tra không phải là hoạt động mang tính “hậu kiểm” đơn thuần mà là công cụ để bảo đảm sự thống nhất trong lãnh đạo, giữ nghiêm kỷ luật của Đảng, phòng ngừa sai phạm và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, nếu chỉ coi kiểm tra là hoạt động phát hiện sai phạm và xử lý kỷ luật thì hiệu quả sẽ không cao, thậm chí có thể tạo tâm lý e ngại, đối phó trong một bộ phận cán bộ, đảng viên. Ngược lại, khi công tác kiểm tra được thực hiện trên tinh thần xây dựng, phòng ngừa, hướng dẫn và đồng hành thì sẽ góp phần nâng cao ý thức tự giác, khuyến khích tổ chức đảng và đảng viên chủ động khắc phục hạn chế, hoàn thiện phương thức lãnh đạo và thực thi công vụ.
Đảng ta nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải tăng cường kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm, nhưng đồng thời cũng xác định rõ nhiệm vụ quan trọng hơn là phát hiện sớm, ngăn chặn từ đầu, từ xa những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức và hành động. Điều đó đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của cơ quan kiểm tra theo hướng gần cơ sở hơn, gần dân hơn, lấy phòng ngừa làm trọng tâm, lấy giáo dục làm nền tảng và lấy hiệu quả xây dựng tổ chức đảng làm mục tiêu.
Trong bối cảnh đó, dân vận và kiểm tra không còn là hai lĩnh vực hoạt động tách biệt mà có mối quan hệ hữu cơ, hỗ trợ lẫn nhau. Dân vận tốt sẽ tạo điều kiện để kiểm tra đúng trọng tâm, trọng điểm; kiểm tra tốt sẽ củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác dân vận.
III. Đặc thù của xã Nấm Dẩn và yêu cầu đổi mới công tác dân vận trong ngành Kiểm tra Đảng
Xã Nấm Dẩn là địa bàn miền núi, vùng cao của tỉnh Tuyên Quang, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, điều kiện tự nhiên còn nhiều khó khăn, địa hình chia cắt, giao thông đến một số thôn bản còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phạm vi quản lý rộng hơn, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức và hệ thống chính trị ngày càng cao.
Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy xã, công tác xây dựng Đảng, phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chăm lo đời sống Nhân dân đã đạt nhiều kết quả tích cực. Khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố; niềm tin của Nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền cơ bản được giữ vững; đội ngũ cán bộ, đảng viên ngày càng trưởng thành, trách nhiệm hơn trong thực hiện nhiệm vụ.
Tuy nhiên, với đặc điểm là xã vùng cao, điều kiện tiếp cận thông tin giữa các khu vực chưa đồng đều; một bộ phận người dân còn tâm lý e ngại khi phản ánh những vấn đề liên quan đến cán bộ, đảng viên; việc nắm bắt dư luận xã hội có lúc chưa kịp thời; khoảng cách địa lý và điều kiện giao thông ảnh hưởng đến tần suất tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ với Nhân dân. Trong khi đó, yêu cầu xây dựng Đảng hiện nay đòi hỏi công tác kiểm tra phải phát hiện sớm nguy cơ vi phạm, phòng ngừa từ gốc và không để những hạn chế nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn.
Đối với Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã, khối lượng công việc ngày càng tăng trong khi biên chế còn tinh gọn, nhiều nhiệm vụ phải thực hiện đồng thời. Nếu vẫn duy trì phương thức kiểm tra truyền thống, chủ yếu dựa vào báo cáo, hồ sơ hoặc thực hiện theo kế hoạch định kỳ thì khó đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy và phương thức hoạt động, trong đó lấy công tác dân vận làm nền tảng để nâng cao chất lượng kiểm tra, giám sát.
IV. Từ yêu cầu thực tiễn đến sự hình thành mô hình “Dân vận khéo” của Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã
Xuất phát từ đặc điểm địa phương, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan kiểm tra và yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn hiện nay, việc xây dựng mô hình “Dân vận khéo trong công tác kiểm tra, giám sát với phương châm ‘Nghe dân để hiểu việc - Kiểm tra để phòng ngừa – Đồng hành để phát triển’” là yêu cầu khách quan và có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.
Điểm cốt lõi của mô hình không phải là tăng thêm một phong trào hay một thủ tục hành chính mới, mà là đổi mới tư duy và phương thức thực hiện nhiệm vụ của cán bộ kiểm tra. Mỗi cán bộ kiểm tra không chỉ là người thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Đảng mà còn phải là người biết lắng nghe, biết đối thoại, biết hướng dẫn và biết đồng hành với tổ chức đảng, đảng viên và Nhân dân để cùng phòng ngừa vi phạm, xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh.
Mô hình lấy niềm tin của Nhân dân làm điểm xuất phát, sự công khai, minh bạch làm nguyên tắc hoạt động, phòng ngừa vi phạm làm mục tiêu xuyên suốt và xây dựng Đảng vững mạnh từ cơ sở làm kết quả hướng tới. Đây không chỉ là một mô hình dân vận trong lĩnh vực kiểm tra, giám sát mà còn là sự cụ thể hóa quan điểm “lấy dân làm gốc”, phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị.
Trên cơ sở đó, mô hình hướng đến ba mục tiêu lớn: nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, giám sát của Đảng; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong tham gia xây dựng Đảng; đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có bản lĩnh chính trị vững vàng, gần dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm trước Nhân dân. Đây cũng là tiền đề để xây dựng một nền hành chính phục vụ, một hệ thống chính trị hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã Nấm Dẩn trong giai đoạn mới.
PHẦN II
THỰC TIỄN ĐỊA PHƯƠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI CÔNG TÁC DÂN VẬN TRONG CÔNG TÁC KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG Ở XÃ NẤM DẨN
I. Đặc điểm của địa phương và những yếu tố tác động đến công tác dân vận, công tác kiểm tra, giám sát
Mỗi mô hình "Dân vận khéo" muốn có sức sống lâu bền đều phải xuất phát từ thực tiễn, giải quyết được những vấn đề thực tiễn đặt ra và phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương, cơ quan, đơn vị. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng trong đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, bảo đảm mọi chủ trương, giải pháp đều bắt nguồn từ thực tiễn, trở lại phục vụ thực tiễn và được thực tiễn kiểm nghiệm.
Xã Nấm Dẩn là địa bàn miền núi của tỉnh Tuyên Quang, nơi sinh sống của nhiều dân tộc anh em với những giá trị văn hóa truyền thống phong phú, tinh thần đoàn kết cộng đồng bền chặt và truyền thống yêu nước, cần cù trong lao động sản xuất. Sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã có không gian phát triển rộng hơn, yêu cầu quản trị địa phương toàn diện hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực lãnh đạo của cấp ủy, hiệu lực quản lý của chính quyền và chất lượng hoạt động của toàn bộ hệ thống chính trị.
Trong điều kiện của một xã vùng cao, khoảng cách giữa trung tâm xã với các thôn, bản; điều kiện địa hình, giao thông; sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục, tập quán và mức độ tiếp cận thông tin của người dân là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động, nắm tình hình và tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị. Điều đó đòi hỏi mọi hoạt động của hệ thống chính trị phải được tổ chức theo hướng gần dân hơn, linh hoạt hơn, tôn trọng sự đa dạng về văn hóa, phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng và lấy sự đồng thuận của Nhân dân làm nền tảng.
Đối với công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, những đặc điểm trên vừa là thuận lợi, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động. Thuận lợi là truyền thống đoàn kết, sự gắn bó giữa cộng đồng dân cư và niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng tạo điều kiện để triển khai các chủ trương, nghị quyết khi được tuyên truyền, giải thích thấu đáo. Tuy nhiên, phạm vi quản lý rộng, điều kiện đi lại còn khó khăn, yêu cầu thực hiện nhiều chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội và chính sách dân tộc cũng làm cho nhiệm vụ kiểm tra, giám sát trở nên toàn diện và phức tạp hơn.
Trong bối cảnh đó, nếu công tác kiểm tra chỉ dựa vào hồ sơ, báo cáo hoặc thực hiện theo kế hoạch định kỳ thì khó phản ánh đầy đủ thực tiễn; ngược lại, nếu biết kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra với công tác dân vận, thường xuyên bám cơ sở, đối thoại với Nhân dân, lắng nghe nhiều chiều và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng thì chất lượng kiểm tra sẽ được nâng lên rõ rệt, đồng thời góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cấp ủy và chính quyền.
II. Những kết quả bước đầu tạo nền tảng cho việc xây dựng mô hình
Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy xã, công tác xây dựng Đảng và công tác dân vận tiếp tục được quan tâm, phương thức lãnh đạo của cấp ủy từng bước được đổi mới theo hướng gần dân, sát cơ sở, tăng cường đối thoại, phát huy dân chủ và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu.
Các chi bộ, cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị đã quan tâm hơn đến việc tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực huy động sức dân tham gia phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục được phát huy trong tuyên truyền, hòa giải, nắm tình hình và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân.
Đối với công tác kiểm tra, giám sát, cấp ủy và Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy đã từng bước nâng cao chất lượng tham mưu, chủ động triển khai các nhiệm vụ theo quy định của Điều lệ Đảng; chú trọng kiểm tra việc chấp hành nghị quyết, quy chế làm việc, nguyên tắc tập trung dân chủ, việc thực hiện nhiệm vụ của tổ chức đảng và đảng viên; đồng thời quan tâm giải quyết đơn thư, tiếp nhận thông tin phản ánh và phối hợp với các cơ quan liên quan trong nắm tình hình địa bàn.
Những kết quả đó là nền tảng quan trọng để tiếp tục đổi mới phương thức thực hiện công tác dân vận trong ngành Kiểm tra Đảng, chuyển mạnh từ tư duy "kiểm tra để phát hiện sai phạm" sang "kiểm tra để phòng ngừa vi phạm, bảo vệ cán bộ, bảo vệ tổ chức đảng và củng cố niềm tin của Nhân dân".
III. Những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác dân vận trong công tác kiểm tra, giám sát
Bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với công tác kiểm tra, giám sát không chỉ là hoàn thành các chương trình, kế hoạch hằng năm mà còn phải góp phần xây dựng văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng; phòng ngừa từ sớm, từ xa các biểu hiện suy thoái, vi phạm kỷ luật của Đảng.
Muốn đạt được mục tiêu đó, công tác kiểm tra không thể tách rời công tác dân vận. Trong điều kiện xã vùng cao, Nhân dân không chỉ là đối tượng được tuyên truyền, vận động mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia xây dựng Đảng thông qua việc phản ánh tâm tư, nguyện vọng, tham gia giám sát việc thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và góp ý đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc nếu được nắm bắt ngay từ cơ sở, được trao đổi thẳng thắn giữa cấp ủy, cán bộ kiểm tra với Nhân dân thì có thể giải quyết từ khi mới phát sinh, không để tích tụ thành điểm nóng hoặc phát sinh đơn thư kéo dài. Điều đó khẳng định rằng hiệu quả của công tác kiểm tra không chỉ được đo bằng số cuộc kiểm tra hay số vụ việc xử lý, mà quan trọng hơn là khả năng phòng ngừa, khả năng tạo sự đồng thuận và khả năng củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng.
Bên cạnh đó, yêu cầu xây dựng chính quyền số, chuyển đổi số và cải cách hành chính cũng đặt ra nhiệm vụ đổi mới phương thức dân vận của cơ quan kiểm tra. Việc tiếp nhận thông tin, phản ánh, kiến nghị của người dân cần được thực hiện bằng nhiều kênh khác nhau; việc công khai kết quả kiểm tra, theo dõi việc khắc phục hạn chế cần được thực hiện đúng quy định, bảo đảm tính minh bạch, khách quan và tạo điều kiện để Nhân dân tiếp tục giám sát.
IV. Những vấn đề thực tiễn mà mô hình cần tập trung giải quyết
Từ yêu cầu lý luận và thực tiễn nêu trên, mô hình "Dân vận khéo trong công tác kiểm tra, giám sát với phương châm 'Nghe dân để hiểu việc – Kiểm tra để phòng ngừa – Đồng hành để phát triển'" được xây dựng nhằm tập trung giải quyết bốn nhóm vấn đề cốt lõi.
Thứ nhất, đổi mới phương thức nắm tình hình của cơ quan kiểm tra theo hướng chủ động, thường xuyên, đa chiều và bám sát cơ sở; coi việc lắng nghe ý kiến của Nhân dân là một nguồn thông tin quan trọng phục vụ công tác tham mưu cho cấp ủy.
Thứ hai, phát huy vai trò của công tác dân vận trong phòng ngừa vi phạm. Thay vì chỉ tập trung xử lý khi đã xảy ra sai phạm, mô hình hướng đến việc tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn, đối thoại và nhắc nhở kịp thời, giúp tổ chức đảng và đảng viên nhận diện sớm những nguy cơ, chủ động khắc phục hạn chế trước khi trở thành vi phạm.
Thứ ba, xây dựng mối quan hệ gắn bó, tin cậy giữa cơ quan kiểm tra với Nhân dân. Cán bộ kiểm tra phải thực sự gần dân, trọng dân, hiểu dân, lắng nghe dân và giải quyết công việc trên tinh thần khách quan, công tâm, đúng quy định; từ đó tạo dựng niềm tin để Nhân dân mạnh dạn tham gia góp ý, giám sát và đồng hành cùng cấp ủy trong xây dựng Đảng.
Thứ tư, nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa dân vận với các nhiệm vụ chuyên môn của Ủy ban Kiểm tra. Mỗi cuộc kiểm tra không chỉ nhằm đánh giá việc chấp hành mà còn phải là dịp tuyên truyền, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, lan tỏa những cách làm hay và củng cố sự đồng thuận trong hệ thống chính trị.
Có thể khẳng định, chính những yêu cầu khách quan của thực tiễn và yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn hiện nay là cơ sở trực tiếp để hình thành mô hình dân vận khéo của Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã Nấm Dẩn. Mô hình không chỉ hướng tới hoàn thành tốt nhiệm vụ kiểm tra, giám sát mà còn góp phần xây dựng hình ảnh người cán bộ kiểm tra "bản lĩnh, liêm chính, tận tụy, gần dân, hiểu dân, vì Nhân dân phục vụ", qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và xây dựng tổ chức đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh.
PHẦN III
NỘI DUNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG MÔ HÌNH "DÂN VẬN KHÉO TRONG CÔNG TÁC KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG
VỚI PHƯƠNG CHÂM 'NGHE DÂN ĐỂ HIỂU VIỆC- KIỂM TRA ĐỂ PHÒNG NGỪA - ĐỒNG HÀNH ĐỂ PHÁT TRIỂN"
I. Quan điểm xây dựng mô hình
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong tình hình mới, mô hình được xây dựng trên quan điểm xuyên suốt là dân vận không phải là nhiệm vụ riêng của cơ quan dân vận, mà là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị; trong đó, đối với cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, dân vận phải trở thành phương pháp thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát.
Nếu trước đây công tác kiểm tra thường được nhìn nhận chủ yếu là hoạt động xem xét, đánh giá, kết luận và xử lý khi có vi phạm thì trong giai đoạn hiện nay cần chuyển mạnh sang tư duy quản trị phòng ngừa. Điều đó có nghĩa là cán bộ kiểm tra phải chủ động đến với cơ sở, đến với chi bộ, đến với cán bộ, đảng viên và Nhân dân để nắm tình hình, nhận diện nguy cơ, hướng dẫn tháo gỡ khó khăn, uốn nắn kịp thời những biểu hiện lệch lạc ngay từ khi mới phát sinh.
Quan điểm này xuất phát từ nhận thức rằng một cuộc kiểm tra thành công không phải là cuộc kiểm tra phát hiện nhiều vi phạm, mà là cuộc kiểm tra giúp hạn chế vi phạm phát sinh, giúp tổ chức đảng hoạt động đúng nguyên tắc, giúp cán bộ, đảng viên nâng cao ý thức chấp hành và giúp Nhân dân thêm tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng.
Như vậy, công tác dân vận và công tác kiểm tra có điểm gặp nhau ở mục tiêu cao nhất là xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng, đồng thời bảo đảm mọi quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân được tôn trọng, bảo vệ và phát huy.
II. Triết lý của mô hình
Điểm khác biệt của mô hình này là được xây dựng trên một triết lý xuyên suốt, coi đó là kim chỉ nam trong toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện.
1. Nghe dân để hiểu việc
Đây là bước khởi đầu và cũng là yếu tố quyết định chất lượng của toàn bộ mô hình.
Trong thực tiễn ở cơ sở, nhiều vấn đề phát sinh không xuất hiện trước hết trên các báo cáo hành chính mà được phản ánh thông qua đời sống hằng ngày của người dân. Chính Nhân dân là những người trực tiếp chứng kiến quá trình tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách; trực tiếp tiếp xúc với đội ngũ cán bộ, công chức; trực tiếp thụ hưởng hoặc chịu tác động từ các quyết định quản lý.
Vì vậy, nếu cán bộ kiểm tra chỉ dựa vào hồ sơ, tài liệu hoặc báo cáo của cơ quan, đơn vị thì rất khó đánh giá đầy đủ bản chất của vấn đề. Muốn kiểm tra đúng, trước hết phải nghe dân; muốn kết luận khách quan phải hiểu dân; muốn xử lý thấu tình, đạt lý phải biết đặt mình vào hoàn cảnh của người dân và cơ sở.
"Nghe dân" trong mô hình này không chỉ là tiếp công dân theo quy định mà còn là chủ động xuống thôn, bản; gặp gỡ bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín, các đoàn thể và Nhân dân; lắng nghe nhiều chiều, đối chiếu nhiều nguồn thông tin, nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường trong quá trình lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Đó là sự chuyển biến từ tư duy "đợi dân phản ánh" sang "chủ động đến với dân để lắng nghe".
2. Kiểm tra để phòng ngừa
Đây là nội dung cốt lõi, thể hiện rõ bản chất nhân văn của công tác kiểm tra.
Một nền kiểm tra hiện đại không lấy việc xử lý kỷ luật làm thành tích. Thành công của kiểm tra không được đo bằng số lượng tổ chức đảng hoặc đảng viên bị xử lý mà phải được đánh giá bằng khả năng phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm ngay từ khi mới manh nha.
Mỗi cuộc kiểm tra phải trở thành cơ hội để tổ chức đảng tự soi, tự sửa; để cán bộ, đảng viên nhìn nhận những hạn chế của mình; để cấp ủy hoàn thiện phương thức lãnh đạo; để chính quyền nâng cao hiệu lực quản lý; và để Nhân dân thấy rõ tinh thần cầu thị, trách nhiệm của tổ chức đảng.
Do đó, cán bộ kiểm tra không chỉ là người phát hiện sai phạm mà còn phải là người hướng dẫn, giải thích, cảnh báo, tư vấn và đồng hành với cơ sở trong quá trình khắc phục hạn chế.
3. Đồng hành để phát triển
Đồng hành không có nghĩa là nể nang, né tránh hoặc buông lỏng nguyên tắc; càng không có nghĩa là làm thay trách nhiệm của tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên.
Đồng hành là giúp cơ sở nhận diện đúng vấn đề; hỗ trợ tháo gỡ những khó khăn trong quá trình thực hiện chủ trương, nghị quyết; hướng dẫn thực hiện đúng quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước; đồng thời khuyến khích những cách làm sáng tạo, hiệu quả.
Thông qua sự đồng hành đó, công tác kiểm tra trở thành động lực thúc đẩy đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức đảng, chứ không chỉ là hoạt động giám sát mang tính hành chính.
III. Mục tiêu của mô hình
1. Mục tiêu tổng quát
Xây dựng mô hình dân vận khéo trong công tác kiểm tra, giám sát nhằm đổi mới phương thức thực hiện nhiệm vụ của Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy theo hướng gần dân, sát cơ sở, công khai, minh bạch, lấy phòng ngừa là chính; phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong tham gia xây dựng Đảng; góp phần xây dựng Đảng bộ xã Nấm Dẩn trong sạch, vững mạnh, nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng.
2. Mục tiêu cụ thể
Một là, nâng cao chất lượng nắm tình hình cơ sở, bảo đảm thông tin phục vụ công tác kiểm tra đầy đủ, khách quan, nhiều chiều.
Hai là, tăng cường hiệu quả phòng ngừa vi phạm thông qua tuyên truyền, hướng dẫn, đối thoại, nhắc nhở và giám sát thường xuyên.
Ba là, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong tham gia giám sát tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và việc thực hiện các chủ trương, chính sách.
Bốn là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ kiểm tra theo hướng bản lĩnh, khách quan, liêm chính, gần dân, hiểu dân và có trách nhiệm trước Nhân dân.
Năm là, xây dựng hình ảnh Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy là cơ quan "kỷ cương nhưng thân thiện; nghiêm minh nhưng nhân văn; khách quan nhưng gần gũi", góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng.
IV. Sáu nguyên tắc tổ chức thực hiện mô hình
Nguyên tắc thứ nhất: Tuân thủ tuyệt đối Điều lệ Đảng, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng
Mọi hoạt động dân vận trong công tác kiểm tra phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy; bảo đảm đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban Kiểm tra; không làm thay nhiệm vụ của các cơ quan khác, không vì dân vận mà làm giảm tính nghiêm minh của công tác kiểm tra.
Nguyên tắc thứ hai: Lấy Nhân dân làm trung tâm
Mọi hoạt động của mô hình phải hướng tới bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; coi sự hài lòng, sự đồng thuận và niềm tin của Nhân dân là một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả.
Nguyên tắc thứ ba: Lấy phòng ngừa là chính
Chủ động phát hiện nguy cơ, cảnh báo sớm, hướng dẫn khắc phục kịp thời, hạn chế tối đa việc để xảy ra vi phạm phải xử lý kỷ luật.
Nguyên tắc thứ tư: Khách quan, công tâm, công khai và minh bạch
Mọi phản ánh của Nhân dân phải được tiếp nhận, phân loại, xem xét khách quan; mọi kết luận kiểm tra phải dựa trên chứng cứ, đúng quy định; việc công khai thông tin phải bảo đảm đúng thẩm quyền và quy định của Đảng, đồng thời tạo điều kiện để Nhân dân giám sát.
Nguyên tắc thứ năm: Gần dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm với dân
Cán bộ kiểm tra phải thường xuyên bám cơ sở, giữ gìn tác phong chuẩn mực, ứng xử văn minh, lắng nghe với tinh thần cầu thị, giải quyết công việc đúng quy định và không gây phiền hà cho tổ chức, cá nhân.
Nguyên tắc thứ sáu: Phối hợp đồng bộ trong hệ thống chính trị
Mô hình chỉ phát huy hiệu quả khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa cấp ủy, Ủy ban Kiểm tra, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín và Nhân dân. Mỗi chủ thể có vai trò khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
PHẦN IV
TỔ CHỨC THỰC HIỆN MÔ HÌNH, HIỆU QUẢ KỲ VỌNG VÀ KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG
I. Nội dung và cách thức tổ chức thực hiện mô hình
Để mô hình "Dân vận khéo trong công tác kiểm tra, giám sát với phương châm 'Nghe dân để hiểu việc – Kiểm tra để phòng ngừa – Đồng hành để phát triển'" đi vào thực tiễn, phát huy hiệu quả bền vững, việc tổ chức thực hiện phải được tiến hành đồng bộ, có lộ trình, có phân công trách nhiệm rõ ràng và gắn chặt với nhiệm vụ chính trị của Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã.
1. Xây dựng nhận thức thống nhất trong toàn cơ quan và hệ thống chính trị
Trước hết cần quán triệt đầy đủ mục tiêu, ý nghĩa và nội dung của mô hình đến toàn thể cán bộ, đảng viên; xác định đây không phải là một phong trào mang tính thời điểm mà là phương thức đổi mới công tác kiểm tra, giám sát theo hướng gần dân, sát dân, dựa vào dân để xây dựng Đảng.
Việc tuyên truyền cần được thực hiện thông qua sinh hoạt chi bộ, hội nghị cán bộ, công chức, các cuộc giao ban, các buổi sinh hoạt chuyên đề; đồng thời lồng ghép trong hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các cuộc họp thôn, bản để Nhân dân hiểu, đồng thuận và tích cực tham gia.
2. Thành lập và duy trì cơ chế điều hành mô hình
Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy tham mưu Ban Thường vụ Đảng ủy ban hành quyết định triển khai mô hình; phân công cụ thể từng đồng chí phụ trách từng địa bàn, từng chi bộ, từng nhóm nhiệm vụ.
Mỗi cán bộ kiểm tra phải xây dựng kế hoạch bám cơ sở định kỳ; duy trì chế độ báo cáo kết quả nắm tình hình; tổng hợp những vấn đề nổi lên để tham mưu cấp ủy chỉ đạo giải quyết kịp thời.
Song song với đó, cần xây dựng quy chế phối hợp giữa Ủy ban Kiểm tra với Thường trực Đảng ủy, Ủy ban MTTQ, các đoàn thể chính trị - xã hội, Công an xã, Ban Chỉ huy Quân sự xã, các cơ quan chuyên môn và bí thư các chi bộ nhằm bảo đảm thông tin hai chiều, thống nhất trong xử lý các vụ việc phát sinh.
3. Đổi mới phương thức nắm tình hình
Thay vì chỉ dựa vào báo cáo hoặc đơn thư, mô hình xác định việc nắm tình hình phải được thực hiện bằng nhiều kênh khác nhau:
- Thường xuyên dự sinh hoạt chi bộ;
- Tiếp xúc trực tiếp với Nhân dân;
- Đối thoại với cán bộ, đảng viên;
- Nắm dư luận xã hội;
- Phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể;
- Khai thác thông tin từ hệ thống chuyển đổi số và các kênh phản ánh hợp pháp.
Thông tin thu nhận phải được phân loại, xác minh, đối chiếu nhiều chiều, tuyệt đối không suy diễn chủ quan hoặc kết luận khi chưa đủ căn cứ.
4. Tăng cường dân vận trong toàn bộ quy trình kiểm tra
Dân vận không chỉ được thực hiện trước khi kiểm tra mà xuyên suốt toàn bộ quá trình.
Trước khi kiểm tra, cán bộ kiểm tra cần gặp gỡ, trao đổi để nắm tình hình, giải thích mục đích, yêu cầu của cuộc kiểm tra.
Trong quá trình kiểm tra, phải giữ thái độ khách quan, lắng nghe đầy đủ các ý kiến, tôn trọng quyền giải trình của tổ chức đảng và đảng viên.
Sau kiểm tra, cần hướng dẫn biện pháp khắc phục, theo dõi việc thực hiện kết luận; đồng thời tuyên truyền những mô hình tốt, cách làm hay để nhân rộng.
5. Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra gần dân, trọng dân
Mỗi cán bộ kiểm tra phải thực hiện tốt phương châm:
Hiểu dân để phục vụ; gần dân để nắm việc; công tâm để kiểm tra; trách nhiệm để đồng hành.
Cán bộ kiểm tra phải thường xuyên rèn luyện phẩm chất đạo đức, tác phong công tác; nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng dân vận, kỹ năng đối thoại, kỹ năng xử lý tình huống và ứng dụng công nghệ số trong thực hiện nhiệm vụ.
Đồng thời phải nghiêm túc thực hiện chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp; tuyệt đối không lợi dụng hoạt động kiểm tra để gây khó khăn, phiền hà hoặc tạo áp lực không cần thiết đối với cơ sở.
II. Hiệu quả kỳ vọng của mô hình
Việc triển khai mô hình được kỳ vọng tạo ra những chuyển biến rõ nét trên nhiều phương diện.
Trước hết, chất lượng công tác kiểm tra, giám sát được nâng lên; việc lựa chọn nội dung, đối tượng kiểm tra ngày càng đúng trọng tâm, trọng điểm; nhiều nguy cơ vi phạm được phát hiện từ sớm, từ xa, hạn chế phát sinh vụ việc phức tạp.
Thứ hai, vai trò chủ thể của Nhân dân trong xây dựng Đảng tiếp tục được phát huy; người dân mạnh dạn phản ánh, góp ý, giám sát cán bộ, đảng viên trên tinh thần xây dựng; niềm tin đối với cấp ủy, chính quyền được củng cố.
Thứ ba, đội ngũ cán bộ, đảng viên nâng cao ý thức tự giác chấp hành Điều lệ Đảng, các quy định của Trung ương và của địa phương; từng bước hình thành văn hóa tự kiểm tra, tự giám sát và tự sửa chữa khuyết điểm.
Thứ tư, phương thức lãnh đạo của Đảng ủy tiếp tục đổi mới theo hướng dân chủ, công khai, minh bạch, gần dân; góp phần xây dựng chính quyền phục vụ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Thứ năm, mô hình góp phần xây dựng hình ảnh Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy là cơ quan "kỷ cương, liêm chính, trách nhiệm, thân thiện", thực sự là chỗ dựa tin cậy của cấp ủy và Nhân dân trong công tác xây dựng Đảng.
III. Khả năng áp dụng và nhân rộng mô hình
Mặc dù được xây dựng từ thực tiễn của xã Nấm Dẩn nhưng nội dung của mô hình có tính khái quát cao, phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát trong giai đoạn hiện nay.
Mô hình không đòi hỏi nhiều kinh phí, không phát sinh tổ chức bộ máy mới, không làm tăng biên chế mà chủ yếu đổi mới phương pháp làm việc, phát huy vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ kiểm tra và sự tham gia của Nhân dân.
Do vậy, mô hình có thể vận dụng đối với:
- Các cơ quan Ủy ban Kiểm tra cấp xã trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang;
- Các xã vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số;
- Những địa phương đang thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp;
- Các cơ quan, đơn vị có chức năng kiểm tra, giám sát trong hệ thống chính trị với sự điều chỉnh phù hợp theo đặc thù của từng đơn vị.
Trong quá trình triển khai cần thường xuyên sơ kết, tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện; kịp thời bổ sung, hoàn thiện nội dung mô hình; biểu dương, khen thưởng những tập thể, cá nhân có cách làm sáng tạo; đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh để mô hình ngày càng hoàn thiện và có sức lan tỏa rộng rãi.
KẾT LUẬN
Công tác dân vận và công tác kiểm tra, giám sát tuy có chức năng, nhiệm vụ khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ ngày càng cao; việc đổi mới phương thức thực hiện công tác kiểm tra, giám sát theo hướng gần dân, trọng dân, dựa vào dân là yêu cầu tất yếu.
Mô hình "Dân vận khéo trong công tác kiểm tra, giám sát với phương châm 'Nghe dân để hiểu việc – Kiểm tra để phòng ngừa – Đồng hành để phát triển'" là sự cụ thể hóa quan điểm "lấy dân làm gốc", phát huy vai trò của Nhân dân trong tham gia xây dựng Đảng; đồng thời thể hiện sự đổi mới tư duy từ "kiểm tra để phát hiện, xử lý vi phạm" sang "kiểm tra để phòng ngừa, hướng dẫn và đồng hành cùng phát triển".
Thành công của mô hình không chỉ được đánh giá bằng số cuộc kiểm tra, số kết luận hay số vụ việc được xử lý mà quan trọng hơn là số vụ việc được phòng ngừa; mức độ hài lòng, tin tưởng của Nhân dân; sự chuyển biến trong nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên; sự vững mạnh của tổ chức đảng và hiệu quả phục vụ Nhân dân.
Với quyết tâm chính trị của cấp ủy, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ kiểm tra và sự đồng thuận của Nhân dân, mô hình sẽ trở thành một điểm nhấn trong phong trào thi đua "Dân vận khéo", góp phần xây dựng Đảng bộ xã Nấm Dẩn ngày càng trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới./.
Tác giả: Phí Ngọc Hoan
